A, Batı müziğinde notaları harflerle adlandıran sistemde la sesinin adıdır. Kubbealtı Lugatı kelimeyi musiki terimi olarak “Nota işâretlerini harflerle ifâde eden batı sisteminde ‘la’ sesi” diye tanımlar.
Gazimihal’e göre anlamları
Mahmut Ragıp Gazimihal Musiki Sözlüğü‘nde (s. 1) kelimenin dört kullanımını sayar:
- Ortaçağ harfli nota yazısında. Ortaçağ Avrupası’nın alfabeli nota yazısında doğal dizinin 6. derecesi olan la notasının işareti “A” harfiydi. Gazimihal’e göre Boetius nota yazısı ve Gregorius nota yazısı denilen bu yazı sistemlerinde birinci sesin harfi de A idi (s. 1).
- Alman ve İngiliz adlandırmasında. Notaları harflerle adlandırma geleneği Alman ve İngiliz metotlarında sürdüğü için la notasının ve la tonunun adı A’dır: “Do Majör dizisinin 6. ve la minörün 1. derecesidir.” Gazimihal, Fransız diyapazonunun “870 titreşimli” la notasına kısaca A denilmesini bu geleneğe bağlar (s. 1). Teyit bekliyor: 870 sayısının hangi titreşim birimiyle verildiği; Gazimihal birimi açıklamıyor, ikinci bir kaynakla karşılaştırılmadı.
- Partisyonda kısaltma olarak. Partisyonda alto sesi, telli alto olan viola ve teneke alto sazı, ayrıca yaysız bazı sazların belirli telleri nota yazımında kısaltma olarak A harfiyle işaretlenir (s. 1).
- Aktarımcı sazların tonu olarak. Bazı orkestra partisyonlarında aktarımcı sazların la tonu A harfiyle gösterilir: “Cor en A”, “trompet in A”, “klârinet in A” (la korno, la trompet, la klârinet). Gazimihal, saz yapıcılarının da teneke sazlarda yedek parçaların üstüne her birinin ton harfini damgaladığını yazar ve örnek olarak A trompet, A korno‘yu verir (s. 1).
Kubbealtı Lugatı’nın tanımı Gazimihal’in ikinci anlamıyla örtüşür. Kubbealtı ayrıca kelimenin genel dildeki ilk anlamını, 1928 harf inkılâbından sonra kullanılan Türk alfabesinin ilk harfi olarak verir.
Doğrulama notları
- Teyit bekliyor: Fransız diyapazonunun “870 titreşimli” la sesi. Sayı Gazimihal’den (s. 1) sayfa görüntüsüyle karşılaştırılarak alındı; titreşim biriminin ne olduğu ve bugünkü standart diyapazonla ilişkisi başka bir kaynakla teyit edilmedi.
- Boetius ve Gregorius nota yazılarında birinci sesin A ile gösterildiği bilgisi yalnız Gazimihal’e dayanıyor; ikinci bir kaynakla karşılaştırılmadı.
- TDV İslâm Ansiklopedisi’nde bu anlamda bir “A” maddesi yok.
Kaynaklar
- Mahmut R. Gazimihal, Musiki Sözlüğü, İstanbul: Millî Eğitim Basımevi, 1961, s. 1 (“A” maddesi).
- A · mus. Nota işâretlerini harflerle ifâde eden batı sisteminde “la” sesi. — Kubbealtı Lugatı
© 2026 Musiki Lugatı. Bu madde Musiki Lugatı’na aittir ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur. Kaynak ve bağlantı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayımlanamaz, çoğaltılamaz. Alıntı için: A — Musiki Lugatı.