Saklı Güfteler – Dilerim zülfüne ber-dâr olayım

İrtihâlinin 135 nci sene-i devriyesinde büyük şarkı bestekârı-hânende Hacı Ârif Bey’in (1831-28 Haziran 1885) bilinen şarkılarını bilinmeyen ve/veya yayımlanmamış güfteleriyle sizlere -2020 yılında- sunmayı arzu ediyoruz. Bazı kaynaklarda Hacı Ârif Bey’in 1886 yılında irtihâl ettiği bilgisi de bulunmaktadır.

Bu sayımızda sizlere Hacı Ârif Bey’in Dilerim zülfüne ber-dâr olayım…” ilk mısralı Hicazkâr/Aksak şarkısını 3 güftesiyle ve Prof.Dr.Zeki ATKOŞAR tarafından -el yazması ile- yeniden yazılmış notasıyla sunuyoruz.Hocamıza her zaman olduğu gibi teşekkürlerimizi ve saygılarımızı arz ediyoruz.Şarkının güftesi Bolâhenk Nuri Bey’in “Mecmûâ-i Kârha,Nakışha,Semâiyat ve Şarkiyat” ve Hacı Ârif Bey’in “Mecmûâ-i Ârifi” adlı güfte mecmualarından alınmıştır ki sonraki sahifemizde görebilirsiniz.

Türk Mûsikisi nazariyatçısı-yazar,bestekâr ve neyzen ünlü Rauf YEKTÂ Bey (26 Mart 1871-8 Ocak 1835)-rahmet ve minnetle anıyoruz- Şehbal dergisine yazdığı Hacı Ârif Bey biyografik makalesinde -özetle ve günümüz Türkçesiyle-:

“Hacı Ârif Bey’in Türk mûsikîsine şüphesiz büyük katkısı olan önemli bir üstad olduğunu,iki tane yeni usûl ve 1000’in üzerinde de eser bıraktığını (bazı kaynaklarda 2000’in üzerinde C.B.nin notu) belirtmektedir.Bu iki usûlün “Türk Aksağı” ve “Müsemmen” usûlleri olduğunu da yazmaktadır.Bu usûllerin günümüzde de sıkça kullanıldığını bilmekteyiz.Eserlerini 1874 yılında yayımladığı “Mecmûa-i Ârifi” güfte mecmuasında toplamış olduğunu ancak,en önemli eserlerini bu tarihten sonra bestelediğini de belirtmiştir.Rauf YEKTÂ’ya göre Medeni Aziz Efendi,Hacı Faik Bey,Şevki Bey ve Rif’at Bey’den sonra Hacı Ârif Bey’in uslûbunu devam ettiren olmamıştır.(…)”

Şüphesiz Hacı Ârif Bey’in şarkı formunda açtığı çığır bestekârları bu formda eser vermeye yönlendirmiş ve bu etki günümüzde de sürmekte olduğunu düşünmekteyim.Tarihçi-müzikolog Yılmaz ÖZTUNA (20 Eylül 1930-9 Şubat 2012), Hacı Ârif Bey’le birlikte Türk Mûsikîsinde “Romantik Dönemin” başladığını belirtmektedir.Bir çok talebesi olduğunu yazan ÖZTUNA, Şevki Bey’i (1860-1891) onun dâhî talebesi olarak nitelemektedir.ÖZTUNA yayımladığı ”Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi’nde” Hacı Ârif Bey’in  337 eserini makamlarıyla ve ilk mısralarıyla zikretmiştir.

Gazeteci-Yazar-Şâîr-Neyzen Hakkı Süha GEZGİN (1895-7 Kasım 1063)ise “Edebi Portreler’de” şöyle yazıyor:

(…) “Bir mimarın elinde harç ne ise, onun elinde de makam odur. Hiçbir makamı, ötekine üst tutmaz. Gönül temellerine ilham perisi dokununca besteler doğar. Şimdi Neveser bir şarkının nefis kumaşını dokurken, biraz sonra aynı tezgâhtan bir Muhayyer eser dökülür.

(…)Hacı Ârif’te gördüğümüz inceliklerden biri de sözle ses arasında kurduğu âhenk köprüsüdür.Onun eserlerinde söz ile birlikte ses de ağlar veya güler. Hissin ifadesi olur.

Yarım asırdan beri, neşemize vasıta yaptığımız, gönül yarelerimize serin sargılar halinde doladığımız bu eserler için, ona hâlâ hiçbir şey vermiş değiliz. Hacı Ârif, yıllardır gür bir kaynak cömertliğiyle akıyor. Susuzluğunu giderenler bari rahmetle ansalar.”

Hacı Ârif Bey Hicazkâr/Aksak şarkısı. “Dilerim zülfüne ber-dâr olayım…” “Kârha ve Ârifin’den” (Coşkun Bağır)

Şarkı                         Arif Bey

Dilerim zülfüne ber-dâr olayım
Mülk-i tenden çıkayım yâr olayım
Tâ-be-key bezmine ağyâr olayım
Nakarat
Mülk-i tenden çıkayım yâr olayım

Çekemez oldu gönül bu sîtemi
Çekilir çille midir yâr elemi
Bana hoş gelmedi dehrin bu demi
Eyzan

Senin uşşâkın idim sen bilerek
İltifât eylemedin bir gülerek
Bu ezâlar bu cefâlar ne gerek
Nakarat
Mülk-i tenden çıkayım yâr olayım

Yine güftenin bugünki Türkçe ve uyaklı olarak şiirsel yazımını yapan Dr.Mesut ERSÖNMEZ beyefendiye de teşekkürlerimizi ve saygılarımızı arz ediyor, geçirdiği rahatsızlıktan dolayı geçmiş olsun dileklerimizi ve acil şifalar diliyoruz.

Dilerim saçına ben asılayım
Bu tenden çıkayım yâra varayım
Ne kadar yanından uzak kalayım
Bu tenden çıkayım yâra varayım

Çekemez ki gönül artık sitemi
Çekilir çille mi yârin elemi
Bana hoş gelmedi dünyanın hâli
Bu tenden çıkayım yâra varayım

Senin âşığındım hep sen bilerek
Bana yüz vermedin candan gülerek
Var mı acılarla üzmene gerek
Bu tenden çıkayım yâra varayım

Prof.Dr.Zeki ATKOŞAR ‘ın yazmış olduğu notaya aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

Bir sonraki yazımızda buluşmak ümidiyle. Saygılarımla.

Yazıyı Hazırlayan: Coşkun BAĞIR

Not: Bu yazı “DÜŞÜNCE ve TARİH” Dergisinin Ocak 2020 sayısında yayımlanmıştır.