Saklı Güfteler – Dil yâresini andıracak yâre bulunmaz

2021 yılı boyunca İrtihâlinin 130 ncu sene-i devriyesinde Hacı Ârif Bey’in talebesi, hânende-bestekâr Şevki Bey’in (1860-18 Temmuz 1891) bilinen /bilinmeyen güfteleriyle şarkılarından seçtiklerimizi sizlere sunacağız. Çeşitli kaynaklarda Şevki Bey’in doğum ve ölüm tarihleri farklılık göstermektedir; doğumunu 1861 ve vefâtını  1890 olarak yazılan kaynaklar da bulunmaktadır.

Şevki Bey şarkılarından oluşacak yayımlarımızın ilkinde, günümüzde de çok bilinen, icrâ edilen, sevilen “Dil yâresini andıracak yâre bulunmaz…” ilk mısralı Hicaz/Aksak şarkısını dört güftesiyle ve Prof.Dr.Zeki ATKOŞAR’ın -el yazması- notasıyla sunuyoruz.Güftesi de Şevki Bey’in yakın arkadaşlarından Mehmed Hâfid Bey’e ait olup; sayın hocamıza bu vesile ile tekraren teşekkürlerimizi ve saygılarımızı arz ediyoruz.

Şevki Bey’in Hicaz/Aksak şarkısı.” Dîl yâresini andıracak yâre bulunmaz”.”Yadigar-ı Şevki yahud Mahsul-i Tabiat” (C.Bağır)


192 Yadigâr-ı Şevki yahud Mahsul-i Tabiat

Şarkı Hicaz  (Şevki Bey)

Dil yâresini andıracak yâre bulunmaz
Dünyâda gönül yâresine çâre bulunmaz
Her derdin olur çâresi meşhûr meseldir
  Nakarat
Dünyâda gönül yâresine çâre bulunmaz

Ol mertebe dil-haste-i aşkım ki yürekden
Dermân ararım derd-i dile inliyerekden
Arz eyledim (amma)yüreğim yâre ne çâre
  Eyzan

Hiç sorma gönül yâresini derdimi deşme
Hâkister-i gamla kapanan yâremi deşme
Bîhûde tesellî ile de fâide olmaz
  Eyzan

Balin-i felâket(de) “Hafîd” haste-i hicrân
Aşk hastasının çâresini bulmadı Lokman
Bîhûde tabîb yârem açıb cânım acıtma
  Eyzan
(Güftesi azatlı Hafîd beyindir)

HİCAZ Şarkı – Şevki Bey

“Dil yâresini andıracak yâre bulunmaz”

Gönül yarası gibi yakıcı yara olmaz
Bu gönül yarasına dünyada çâre olmaz
‘Her derde vardır çâre’ meşhur bir özlü sözdür
Bu gönül yarasına dünyada çâre olmaz

Aşkın ile o kadar gönlüm hasta yürekten
Gönül derdine çâre arayıp inlerim ben
Kalbimi açtım yâre, yalvardım nedir çâre
Bu gönül yarasına dünyada çâre olmaz

Yarasını hiç sorma, gönül derdimi deşme
Gam külüyle kapanan derin yaramı deşme
Boş yere avutmanın hiç de faydası olmaz
Bu gönül yarasına dünyada çâre olmaz

Ecele yattı Hafîd, ayrılığın hastası
Aşk hastası olana Lokman çâre bulmadı
Yârem açıp boşuna yakma doktor cânımı
Bu gönül yarasına dünyada çâre olmaz

Güftenin bugünki Türkçe ve uyaklı olarak şiirsel yazımını yapan Dr.Mesut ERSÖNMEZ beyefendiye de teşekkürlerimizi ve saygılarımızı arz ediyoruz.

Ünlü şâir ve yazarımız Yahya Kemal Beyatlı (2 Aralık 1884-1 Kasım 1958) Hacı Ârif Bey, Şevki Bey ve Rahmi Bey’i “Türk mûsıkîsinin üç gül’ü” olarak vasıflandırmaktadır. Hacı Ârif Bey’in Şevki Bey ve Rahmi Bey’in hocası olduğu bilinmektedir.

Sizlere TDV İslâm Ansiklopedisindeki Şevki Bey maddesinden alıntıladığım bir paragrafı arz ediyorum.Bu bilindik şarkıları belirtmek doğru olur kanaatindeyim.

“Emel-i meyl-i vefâ sende de var bende de var” mısraıyla başlayan bayatî; “Ülfet etsem yâr ile ağyâre ne” mısraıyla başlayan hümâyun; “Hicran oku sînem deler” ve, “Nedir bu hâletin ey meh-cemâlim” mısralarıyla başlayan hüseynî; “Küşâde tâliim hem bahtım uygun” mısraıyla başlayan hüzzam; “Ol gonca-dehen bir gül-i handân olacaktır” mısraıyla başlayan muhayyer; “Nedir bu dil-i zârın figānı” mısraıyla başlayan rast; “Gülzâra nazar kıldım vîrâne-misâl olmuş”, “Kimseler gelmez senin feryâd-ı ateş-bârına” ve, “Zeybeklerle gezer dağlar başında” mısralarıyla başlayan uşşak; “Affeyle suçum ey gül-i ter başıma kakma” ve, “Dil yâresini andıracak yâre bulunmaz” mısralarıyla başlayan uzzâl şarkıları onun çok sevilen eserlerinden bazılarıdır.

Sevgili okuyucularımız, yıl boyunca Şevki Bey’le ilgili araştırmalarımızı ve derlediğimiz bilgileri sizlerle paylaşmaya devam edeceğiz.

Prof.Dr.Zeki ATKOŞAR ‘ın yazmış olduğu notaya aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.

Bir sonraki yazımızda buluşmak ümidiyle. Saygılarımla.

Yazıyı Hazırlayan: Coşkun BAĞIR

Not: Bu yazı “DÜŞÜNCE ve TARİH” Dergisi’nde 2021 yılı Ocak ayında yayımlanmıştır.