Saklı Güfteler – Çok gördü felek şimdi beni bezm-i civânda

İrtihâlinin 135 nci sene-i devriyesinde büyük şarkı bestekârı-hânende Hacı Ârif Bey’in (1831-28 Haziran 1885) bilinen şarkılarını -latin harfleriyle- bilinmeyen ve/veya yayımlanmamış güfteleriyle sizlere  sunmaya devam ediyoruz.

Bu yazımızda da sizlere Hacı Ârif Bey’in ; “Çok gördü felek şimdi beni bezm-i civânda…” ilk mısrâlı Bestenigâr/Aksak şarkısını 2 güftesiyle ve Prof.Dr.Zeki ATKOŞAR tarafından -el yazması ile- yeniden yazılmış notasıyla sunuyoruz. Hocamıza her zaman olduğu gibi teşekkürlerimizi ve saygılarımızı arz ediyoruz. Şarkının güftesi Ahmet Avni Konuk’un 1901 yılında yayımladığı “Hânende “adlı güfte mecmuâsından alınmıştır ki sonraki sahifemizde görebilirsiniz. Aynı şarkı Ali Galib Bey’in 1895 yılında yayımladığı “Gıdâ-yı Rûh” adlı şarkı mecmuâsında ikinci kıtası iki mısra olarak yer almaktadır.

Sevgili Okuyucularımız,

Kütüphanelerimizde saklı duran çok sayıda şarkı/güfte mecmuâları olduğu bilinmektedir. Bu mecmuâların XIX. yüzyıl dan zamanımıza kadar yayımlananlarının hemen hemen tamamının  isimleri Ethem Rûhi ÜNGÖR tarafından 1990 yılında yayımlanan “Türk Musıkisi Güfteler Antolojisi” adllı iki ciltlik kitabın en başında “bibliyografya” olarak bulunmaktadır.. El yazması güfte/şarkı mecmuâlarının büyük bir kısmı ise hâlâ kütüphane raflarında beklemektedir. Bu mecmuâların özel olarak bulunması ve günyüzüne çıkarılması gerekmektedir. Bu konuda en önemli araştıma ve yayın Prof.Dr.Cem BEHAR tarafından yapılmıştır.(“Orada bir musıki var uzakta… XVI. Yüzyıl İstanbulu’nda Osmanlı/Türk Musıki Geleneğinin Oluşumu”-YKY,2020). Prof. Behar bu çalışmasında/kitabında XVI.Yüzyıl sonlarına ait üç adet güfte mecmuası ile ilgili bilgileri ayrıntılı olarak vermekte ve “tarz-ı Osmâni” musıkinin oluşmasına dair analizlerine yer vermektedir. Konuyla ilgili olan okuyucularımız için önemli bir kaynak olduğunu belirtmeliyim.

Hacı Ârif Bey’in 1874 yılında yayımladığı “Mecmuâ-i Ârifin” adlı bir güfte/şarkı mecmuâsı bulunmaktadır. 576 sahife olan bu mecmuâda binin üzerinde şarkı/güfte yer almaktadır. Hacı Ârif Bey’in 1885 yılında vefat ettiği de bilinmektedir. Yani Ârif Bey yayımladığı bu mecmuâdan sonra da bir çok beste/şarkı yapmıştır. Onlar bu mecmuâda yer almamıştır.

Ârif Bey bu mecmuâda çağdaşlarının yanı sıra önceki dönem bestekârlarının da eserlerine yer vermiştir.Bu bestekârlar; Dede Efendi, Tanburi Mustafa Çavuş, Sadullah Ağa, Şakir Ağa, Latif Ağa, Rif’at Bey, Dellalzâde, Numan Ağa, Zeki Ağa, Kazasker, Nikos Usta, İsmet Ağa, Denizoğlu, Kemani Ali Efendi, Sultan Selim, Sultan Mahmud, Markar, Ziver Paşa, Aziz Efendi, Nikoli, Faik Bey, Todoraki, Reşid Bey, Hilmi Bey, Hafız Efendi, Sebuh, Usta Yani, Aşir Efendi, Kirkor, Nayi Mehmed Efendi’yi sayabilirim. Bunların dışında da bestekârları bilinmeyen eserlere de yer verilmiştir. Konuyla ilgili bilgilerimizi paylaşmaya devam edeceğiz.

Hacı Ârif Bey Bestenigâr/Aksak şarkı. “Çok gördü felek şimdi beni bezm-i civanda…” “Gıda-yı Rûh’tan” alınmıştır. (C.Bağır)

Hacı Arif Bey

Çok gördü felek şimdi beni bezm-i civanda
Çekti araya perde-i gurbet şu zamanda
Her şâmın olur subh-u safâ bahşı cihânda

  Nakarat

Gam çekme Hafîd bir gün erer firkat de pâyân
Takdîr-i Hûda elbet eder gönlünü hândân

Bak ilmine var ise fikrinde maâlî
Gayb ettin ise gözden eğer mihr-i cemâli

 Aksak Eyzan

Yine güftenin bugünki Türkçe ve uyaklı olarak şiirsel yazımını yapan Dr.Mesut ERSÖNMEZ beyefendiye de teşekkürlerimizi ve saygılarımızı arz ediyoruz.

Felek Beni Çok Gördü Şen Gençlerin Yanında
Özlem Dolu Gurbete Savurdu Şu Zamanda
Gönül Açan Sabah Var Her Akşamın Sonunda

Üzülme Biter Gönül, Bir Gün Ayrılığın Da
Tanrı Elbet Güldürür Bu Gönlünü Sonunda

Bak Keyfine Gönlünce Yaşamayı Dilersen
Hoş Günler Gelir Elbet Zor Günlerin Peşinden
Güneş Yüzlü Yârini Yitirdiysen Gözden Sen

Mesut Ersönmez

Prof.Dr.Zeki ATKOŞAR ‘ın yazmış olduğu notaya aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.

Bir sonraki yazımızda buluşmak ümidiyle. Saygılarımla.

Yazıyı Hazırlayan: Coşkun BAĞIR

Not: Bu yazı “DÜŞÜNCE ve TARİH” Dergisinin Nisan 2020 sayısında yayımlanmıştır.