Nâzım Hikmet Ran ve Türk Musikisi

Türkiye’de serbest nazım şiirin ilk uygulayıcısı ve çağdaş Türkiye şiirinin çok önemli bir ismi Nâzım Hikmet Ran’ı bilmeyeniniz yoktur. Hüseyin Kıyak’ın “Ercüment Er ve Nâzım Hikmet Ran’ın bağlantısını biliyor musun?” sorusunun ardından bu konuyu araştırmaya başladım. İnternet üzerinde bir çok kaynakta belirtilmesine karşın daha net bir bilgi edinebilmek adına araştırmaya başladım ve araştırmacı Serdar Soydan’ın önerdiği “Tahsin Yıldırım’In Edebiyatımızda Müstear İsimler” adlı kitabında Nâzım Hikmet Ran’ın kullandığı bütün isimlere ulaşabildim. Hâl böyle olunca Nâzım’ı bir de Türk Musikisi’ne katkılarıyla tanıyalım istedim.

Otuzun üzerinde müstear isim kullanarak birçok şiire ve senaryoya imzâ atan Nâzım Hikmet’in kullandığı isimlerden biri de “Ercüment Er”. Türk Musikisi repertuvarında yer alan ve Sâdeddin Kaynak’ın bestelediği iki eserin güftesi Ercüment Er’e yani Nâzım Hikmet’e ait. Kürdîlihicazkâr Şarkı “Bir Esmer Dilberin Vuruldum Hüsnüne” ve Segâh Şarkı “Bir Rüzgârdır Gelir Geçer Sanmıştım.”

“Bir Esmer Dilberin Vuruldum Hüsnüne” mısraı ile başlayan eser Sâdeddin Kaynak tarafından 1943 yılında Türkiye’de “Şark Yıldızı” adıyla gösterime giren ve orijinal adı “Ahlam El Chabab” olan Mısır filmi için bestelenmiştir.

Muhsin Ertuğrul’un 1930 yılında çektiği ve maalesef günümüze ulaşamayan 1930 yılı yapımı “Cici Berber” operet filminde Mesut Cemil Tel’in Nihâvend makâmında bestelediği “Göz Bakar Konuşmadan Söyler Kalpten Geçeni” mısraı ile başlayan şarkının güftesi de Nâzım Hikmet’e aittir.

İşte Nazım’ın sansürlenen şarkıları – Murat Bardakçı

(1933 yılı) Bu kez Muhlis Sabahattin turnede olduğu için, filmin müziklerini Mesut Cemil yapmış, sözlerini Mümtaz Osman düzenlemiştir. Bizce bu çalışma “Karım Beni Aldatırsa” ve “Söz Bir Allah Bir”deki Muhlis Sabahattin/Mümtaz Osman çalışmalarından daha verimli olmuştu. Muammer’in söylediği “Göz Bakar Konuşmadan” adlı tango, “Her Sabah Kargalar” adlı fantezi parça ile İ. Galip’in söylediği “Başımdan Çıktı Canım”, “Saçlarınız”, “Eğer Aldanıyorsam” gibi fantezi parçalar veya fokstrotlar; Muammer ile Zozo’nun birlikte söyledikleri “Aşk Denen Şey Taze Bir Güldür”, “Yalvarıyorum Sana”, “Damarlarımda Tutuşuyor Kan” ve “Yârim Bir Söğüt Dalı” adlı parçalar beste ve okunuş bakımlarından özlenen düzeyi bulmuştu.


Milyon Avcıları filminin müziği Muhlis Sabahattin tarafından bestelenmiş; sözlerini de Mümtaz Osman ( Nâzım Hikmet ) yazmıştı. Besteler içinde özellikle Hazım’ın söylediği “İstanbul’un Mavi Gökleri Altında”, “Söz Vermiştin Sen Bana”
ve “Güle Âşık Bülbül Gibiyim” adlı olanları 1930’lu yıllar gençliğinin ağzından düşmemişti. Birinci şarkının filmin orijinal çevirimindeki “Ja, der Himmel über Wien”den esinlendiği anlaşılıyor.

Âlim Şerif Onaran – Muhsin Ertuğrul’un Sineması.

Nâzım Hikmet’in hikâyelerinden ve senaryolarından filmler yapıldığı da bilinmekte. Muhsin Ertuğrul, Nâzım’ın senaryosundan 1932 yılında “Mineli Kuş” filmini çekmeye başlar. Film için Nâzım’ın güftesi olan iki eser Mesut Cemil Tel tarafından bestelenir. “Martılar Ah Eder” ve “Kanatları Gümüş Yavru Bir Kuş”. Ancak bu film tamamlanıp vizyona giremez.

Senaryosu ve yönetmenliği Nâzım’a ait olan 1937 yılı yapımı “Güneşe Doğru” filminin müzikli bölümlerinde yakın dostu Safiye Ayla ile birlikte Nergis Hanım, Refik Fersan, Fahire Fersan ve Neyzen Tevfik yer almıştır. Günümüze ulaşamayan bu filmde belki de Safiye Ayla ve Nergis Hanım yine güftesi Nâzım Hikmet’e ait olan ve günümüze ulaşamayan eserler seslendirmiştir….

Nâzım Hikmet’in 1941 yılında Muhsin Ertuğrul’un çektiği “Kahveci Güzeli” filminde de imzası var.. Başrolü Türk Musikisinin usta ismi Münir Nûrettin Selçuk ile birlikte Nezihe Becerik’linin paylaştığı bu film Nâzım Hikmet’in bir hikâyesinden senaryolaştırılmıştır. “Kahveci Güzeli” filminde yer alan eserlerin besteleri Sâdeddin Kaynak’a aittir.

Nâzım Hikmet Ran’ın kullandığı müstear isimlerden biri de “Osman Cemal”. Türk Musikisi repertuvarında “Benim Aşkım Senin Aşkın Bütün Bunlar Birer Hülyâ” mısraı ile başlayan ve bestesi Cevdet Çağla’ya ait olan Nikriz eserin güftesi Osman Cemal’e aittir. Her ne kadar kesin bir bilgi ve sonuca ulaşamamış olsam da bu eserin güftesinin Nâzım Hikmet’e ait olabileceğini düşünüyorum.

Güftesi Nâzım Hikmet Ran’a ait olan eserlerin listesi için Divan Makam arşiv sitesini ziyaret edebilirsiniz…

Yararlandığım kaynaklar:
🔸  İşte Nazım’ın sansürlenen şarkıları – Murat Bardakçı
🔸 “Mineli Kuş”un kanat sesi, Mesud Cemil ve Nazım… – Murat Bardakçı
🔸  Âlim Şerif Onaran – Muhsin Ertuğrul’un Sineması.
🔸 Agâh Özgüç, – Ansiklopedik Türk Filmleri Sözlüğü.
🔸 Tahsin Yıldırım, – Edebiyatımızda Müstear İsimler.

Yazıyı Hazırlayan: Sefer KARABÜK