Kâtibim’in Hikâyesi

“Üsküdar’a gider iken aldı da bir yağmur” mısraı ile başlayan ve “Kâtibim adıyla bildiğimiz Nihâvend Katibim türküsünün hikâyesi 19. yüzyılın sonuna uzanır. 1868 yılında Üsküdar’da doğan ve Sultan II. Mahmud döneminde Üsküdar Adliyesi Başkâtibi olan “Aziz Mahmud Bey” in hikâyesidir bu.

Üsküdar-Katibim
Kâtibim’in doğduğu yıllarda Üsküdar / 1870

20’li yaşlarında anne ve babasını kaybeden ancak özel tahsil görmüştür Aziz Bey. Yine aynı dönemlerde Üsküdar’lı Ali Bey’in kızı ile evlenir fakat çocuğu olmaz. 30 yaşına gelene kadar dört kez evlenir ve dördüncü evliliğinden tek evlâdı olan oğlu Sâdi dünyaya gelir. Kâtibim Aziz Bey’in bütün izdivaçlarının sayısı ise 17 diye rivayet olunur.

Dönemin Üsküdar’ında faytonla işine giden, giydiği kolalı gömleği, dar paçalı pantolonu ve fino fesi ile gören tüm kadınlara kendini aşık ettirecek kadar yakışıklı, boylu poslu ve bakımlıdır. Elindeki bastonuyla çıktığı evinden zarif adımlarıyla faytona ilerlerken çevredeki konakların cumbalarındaki kadınlar Aziz Bey’in evden çıkmasını bekler, hayran hayran o’nu seyrederlerdi. Artık öyle bir hâl alır ki bu durum, o dönem evlenmek isteyen kadınların hepsinin hayâli “Kâtip” gibi biri olur. Kız istemeye giden anneler bile “Benim oğlum kâtip gibidir” dediklerinde akan sular dururdu.

Üsküdar-Katibim
Üsküdar Meydanı – 1910

Aziz Bey’e gönlü düşenlerden biri de Rıza Paşa’nın dul kalan eşi Ayşe Hanım’dır. 1900’lü yılların başında gönlü kâtip beye düşen bu kadın, gizli aşkını işe giderken faytonla takip eder. İşte uzun süren bu takiplerde başına gelenleri ve gördüklerini kağıda dökmeye başlar. Günlerden bir gün Ayşe Hanım “Kâtibim” şarkısını okumaya başlar ve Aziz bey bu eseri duyarak ilân-ı aşk eden bu kadın ile tanışırarak evlenir. Üsküdar’da yaşanan bu büyük aşkın hikâyesi ise Kâtibim şarkısıyla bütünleşir…

Kâtibim’in gelini Hikmet Sarpyalçın, Aziz Bey ve Ayşe Hanım’ın büyük aşk yaşadığını ancak Ayşe Hanım’ın evlendiklerinden kısa süre vefat ettiğini belirtiyor. Kâtibim Aziz Bey, Ayşe Hanım’ın vefatı sonrası kimseyle evlenmez.

Üsküdar’da dillerde dolaşan Kâtibim şarkısının sözlerini ilk olarak Ord. Prof. Kâzım İsmâil Gürkan’ın babasının topladığı bilinmekte. Gürkan bu sözleri ses sanatçısı Âkile Artun’a vermiş ve bu sayede günümüze ulaşmıştır.

Kâtibim’in müziğinin kuzey Avrupa’dan alındığı ve ilk olarak Safiye Aylá tarafından sahnede okunarak büyük bir ilgi topladığı bilinmekte. Bundan sonra da Amerika’li şarkıcı Eartha Kitt tarafindan İngilizce olarak hazırlanan Kâtibim bütün dünyada ilgi görür.

İşte günümüze ulaşan katibim şarkısının güftesinin tamamı şöyle:

Üsküdar’a giderken aldı da bir yağmur
Kâtibim’in setresi uzun, eteği çamur
Kâtip uykudan uyanmış, gözleri mahmur
Katip benim ben katibin el ne karışır
Kâtibim’e sırmalı ceket ne güzel yaraşır


Üsküdar’a giderken köşe başı bakkalı
Elinde kalemi döker rakamı
Kâtip bırakmıyor benim yakamı
Kâtip benim ben kâtibin el ne karışır
Kâtibim’e kolalı da gömlek ne güzel yaraşır


Kâtibim’in elinde kanarya kafesi
Dar kalıba vurulmuş kâtibin fesi
Kâtip evlenecek çoktur hevesi
Kâtip benim ben kâtibin el ne karışır
Kâtibim’e
sırmalı ceket ne güzel yaraşır

Üsküdar’a giderken bir mendil buldum
Mendilimin içine lokum doldurdum
Kâtibim’i ararken yanımda buldum
Kâtip benim ben kâtibin el ne karışır
Kâtibim’e
kolalı da gömlek ne güzel yaraşır

Kâtip pencereden resim alıyor
Resmi bırakmış bana bakıyor
Kâtibim’in bakışı canlar yakıyor
Kâtip benim ben kâtibin el ne karışır
Kâtibim’e sırmalı ceket ne güzel yaraşır


Kâtip kol kol olmuş çayırda gezer
Kâtibim’in sözleri bağrımı ezer
Katibim’in mektupları cebimde gezer
Kâtip benim ben kâtibin el ne karışır
Kâtibim’e kolalı da gömlek ne güzel yaraşır


Üsküdar’a gider iken bohçam tutuştu
Kordonum kesildi, saatim düştü
Üsküdar çapkınları peşime düştü
Kâtip benim ben kâtibin el ne karışır
Kâtibim’e sırmalı ceket ne güzel yaraşır


Üsküdar’dan İstanbul’a geçer kayıklar
Kâtibim oturmuş findık ayıklar
Kâtip rüyâsında beni sayıklar
Kâtip benim ben kâtibin el ne karışır
Kâtibim’e kolalı da gömlek ne güzel yaraşır

Yararlandığım kaynaklar:
🔸 Kâtibim’in Gelini Hikmet Hanım Anlatıyor – Akşam Gazetesi
🔸 Kâtibim’den günümüze sadece bir şarkı kaldı – Aktüalite Dergisi
🔸 Kâtibim Türküsü – 22.09.1996 – Sabah Gazetesi

Yazıyı Hazırlayan:  Sefer KARABÜK