Ali Rifat Çağatay kimdir?

Doğum Tarihi: 06 Şubat 1867
Doğum Yeri: İstanbul
Ölüm Tarihi: 03.03.1935
Defnedildiği Yer: İstanbul – Karacaahmet Mezarlığı

Annesi Ayşe Hanım, babası piyade Yarbay Hasan Rifat Bey’dir. Ali Rifat Çağatay’ın doğum yılına ilişkin musiki tarihi kaynaklarında farkı bilgiler yer almakta. Yılmaz Öztuna 1867, İbnülemin Mahmud Kemal ve Mustafa Rona 1869 Sadettin Nüzhet Ergun ise 1872 yılını belirtmekte olup ailesi ise sanatkârın doğum tarihi bilgisini 6 Şubat 1867 olduğunu vermektedir.

Öğrenim gördüğü yerlere dair net bir bilgi edinemediğim Ali Rifat Çağatay’ın özel öğrenim gördüğü; Arapça, Farsça ve Fransızca dillerine hakim olduğu bilinmekte. Küçük yaşlarında musiki çalışmalarına başlayan sanatçı iyi derecede ud çalmasının yanı sıra sesinin güzelliğiyle de tanınıyordu. Her ne kadar musiki tarihimizde “Udî Rıfat Bey” tanınıyor olsa da kemençe, viyolonsel ve tanbur çalmayı da öğrenmiş olup günümüze kadar yetiştirdiği sayısız öğrenci içinde en çok öne çıkan isim Şerif Muhittin Targan olmuştur.

Ali Rifat Çağatay’ın musiki hayatında en önemli dönem, şüphesiz ki Sadrazam Sâit Hâlim Paşa’nın kız kardeşi prenses Zehrâ Hanım ile tanıştığı ve evlendiği zamanlardır. 20. yüzyılın hemen başlarında İstanbul Boğazı’nda gerçekleştirilen mehtap geceleri ve yalılarda düzenlenen musiki toplantılarının yapıldığı bu dönemde Ali Rıfat Çağatay ve Zehra Hanım’ın köşklerinin de içinde bulunduğu bu meclislerin ziyaretçileri; Zekâizâde Ahmet Irsoy, Rauf Yekta Bey, Ziyâ Paşa, Hânende Hüsâmeddin Efendi, Hoca Ziyâ Bey, Leon Hancıyan, Udî Nevres Bey, Rahmi Bey, Nuri Duyguer, Dr. Hâmid Hüsnü Kayacan, Kemâl Niyâzi Seyhun, Refik Fersan, Tanbûrî Cemil Bey, Münir Nûrettin Selçuk, Tanbûrî Hatif Bey, Fâize Ergin, Hayriye Örs, Enise Can ve Fulya Akaydın gibi Türk Musikisinin birbirinden değerli isimleri idi..

Meşrutiyet’in ilanından sonra Kadıköy’de kurulan Şark Musiki Cemiyeti başkanlığı, Türk Musikisi Ocağı kurucusu, İstanbul Türk Ocağı Klasik Türk Müziği Korosu Sanat Kurulu üyesi gibi önemli görevleri de üstlenmiştir. Türk Musikisi’ne araştırmacı olarak da bir çok fayda sağladığı bilinmektedir.

Bestekâr olarak Türk Musikisinin birbirinden farklı form ve makamında ellinin üzerinde eser bestelemiştir. Ancak içlerinde en önemlisi Ali Rifat Çağatay’ın 12 Şubat 1923 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti’nin Milli Marş’ı olarak seçilen Acemaşîran makâmındaki “İstiklâl Marşı”dır. Bu marş 1930 yılına kadar ülkemizin resmi marşı olarak kullanılmıştır.

Yazıyı Hazırlayan : Sefer KARABÜK

Yararlandığım kaynaklar:
🔸 Türk Musikisi Tarihi II. Cilt – Nazmi Özalp (Kitap)
🔸 Musikinin Asrî Prensi Ali Rifat Çağatay – Nilgün Doğrusöz & Ali Ergur

Özel Not: Ali Rifat Çağatay ile ilgili detaylı bilgi edinmek isterseniz Musikinin Asrî Prensi Ali Rifat Çağatay – Nilgün Doğrusöz & Ali Ergur kitabını edinmenizi tavsiye ederim.

Sanatçımızla ilgili daha fazla bilgi sahibi iseniz “Kaynak Kişi” olarak katkılarınızı bekliyoruz. Bilgilerinizi E-posta aracılığıyla veya İletişim sayfasından bize iletebilirsiniz.